De Aziatische hoornaar bestrijden: wat kun je doen?

Door de groeiende overlast van Aziatische hoornaars wordt het steeds belangrijker om maatregelen te nemen om hun aantallen onder controle te houden. Klimaatverandering verergert dit probleem, aangezien zachtere winters minder natuurlijke beperking bieden en zo de vorming van nieuwe kolonies bevorderen.

Zodra de temperaturen stijgen, komen de jonge, overwinterde koninginnen van de Aziatische hoornaar tevoorschijn. Ze gaan op zoek naar nectar als energiebron en verzamelen rottend hout om een eerste, klein nest te bouwen. Deze invasieve soort voelt zich hier goed thuis en vormt een ernstige bedreiging voor onze inheemse insecten. Aziatische hoornaars planten zich snel voort en voeden zich met nuttige bestuivers zoals honingbijen, solitaire bijen, vlinders en andere insecten - tot wel 11 kilo per nest per seizoen.

Om hun verspreiding te beperken, is het belangrijk om in het vroege voorjaar samen in actie te komen. In februari en maart kun je de koninginnen aanpakken wanneer ze uitvliegen: elke uitgeschakelde koningin betekent mogelijk één nest minder. Imkerverenigingen raden aan om een koningin onmiddellijk te doden als je er zeker van bent dat het om een Aziatische hoornaar gaat. In deze periode zijn ze nog niet agressief, waardoor je ze relatief eenvoudig kunt uitschakelen.

Wees wel voorzichtig en grijp alleen in als je de soort correct herkent. Meld je waarneming altijd via Vespa-Watch, zodat de verspreiding goed opgevolgd kan worden en nesten tijdig verwijderd kunnen worden. Ook meldingen via waarnemingen.be zijn waardevol om deze soort in kaart te brengen.

Een bedreiging voor onze (honing)bij

De Aziatische hoornaar (Vespa velutina) lijkt op het eerste gezicht op een gewone wesp, maar is een invasieve soort met exotische oorsprong. Hij vormt vooral een grote bedreiging voor onze inheemse bijen, die het al moeilijk hebben. Wanneer honingbijen terugkeren naar hun kast, worden ze vaak uit de lucht gegrepen en in stukjes gevoerd aan de larven. Dit gedrag staat bekend als ‘bee-hawking’. Zodra een bijenvolk is ontdekt, kan het in korte tijd zwaar worden getroffen of zelfs volledig verdwijnen. Soms vallen hoornaars in groep aan en dringen ze de kast binnen. Bijen die de aanval overleven, durven vaak niet meer uit te vliegen en sterven uiteindelijk van de honger. Ook andere nuttige bestuivers, zoals wilde bijen en vlinders, worden niet gespaard.

De soort komt oorspronkelijk uit Zuidoost-China en dook in 2004 voor het eerst in Europa op, vermoedelijk via een bonsai-import in Frankrijk. Sindsdien heeft de Aziatische hoornaar zich over een groot deel van Europa verspreid. Door de opwarming van het klimaat voelt hij zich hier steeds beter thuis.

In het voorjaar bouwt de koningin een klein, bolvormig primair nest ter grootte van een tennisbal, vaak laag bij de grond, bijvoorbeeld in struiken, hagen of in de buurt van woningen. Dat kan bij het klussen in de tuin voor risico’s zorgen. Vanaf het begin van de zomer, meestal rond juni, verhuizen de hoornaars naar een groter secundair nest, hoog in bomen zoals eiken of populieren. Nesten worden gemaakt van rottend hout, papier en speeksel, en komen zowel in steden als op het platteland voor. Typisch is de invliegopening aan de zijkant van het nest; bij de inheemse hoornaar zit die onderaan. Eén nest kan meer dan duizend hoornaars bevatten, waaronder tientallen tot soms honderden nieuwe koninginnen. Dat verklaart waarom de soort zich zo snel kan verspreiden.

Hoe herken je de Aziatische hoornaar?

Bijna volledig zwart met een oranje-rood gekleurde kop.
Fluweel zwart borststuk.
Laatste twee achterlijfsegmenten zijn geel-oranje.
De poten zijn donkerbruin tot zwart met kenmerkende felgele uiteinden, een opvallend verschil met de Europese hoornaar.
De angel is langer dan van de gewone wesp (en dus ook pijnlijker).
Hij is kleiner dan de Europese soort. Koninginnen zijn ca. 30 mm, werksters zijn tot 25 mm.
In het rijtje van onze inheemse soorten, past de Aziatische hoornaar qua grootte tussen de wesp en de Europese hoornaar. Hij is in tegenstelling tot de Europese soort enkel overdag actief.

De kans op verwarring met de Europese hoornaar is groot, terwijl een steek van de Aziatische hoornaar doorgaans pijnlijker is. De Europese hoornaar is een inheemse soort en bovendien een stuk minder agressief. Wees daarom alert en grijp alleen in als je zeker bent van de soort - bij twijfel laat je het dier met rust.

Schakel professionele hulp in

Laat het verwijderen van nesten altijd over aan professionals. Ga nooit zelf aan de slag: de hoornaars kunnen zeer agressief reageren als hun nest wordt verstoord. Het veilig verdelgen van een nest vereist een specifieke aanpak. Overleeft de koningin, dan kan ze snel een nieuw nest bouwen met nieuwe nakomelingen. Kies daarom niet zomaar de eerste verdelger die je tegenkomt, maar schakel gespecialiseerde teams in.

Eén overgebleven nest kan het volgende seizoen tot wel tien nieuwe nesten opleveren. Hoe meer nesten er zijn, hoe moeilijker het wordt om de populatie onder controle te houden, en dat is slecht nieuws voor onze inheemse fauna.

Je kunt helpen de Aziatische hoornaar te bestrijden door selectieve vallen met lokstof te plaatsen.