Geprint vanhttps://www.tuinadvies.nl/artikels/eikenprocessierupsen_voorkomen_en_bestrijden

menu
Tuinadvies

https://www.tuinadvies.nl   /    woensdag 23 september 2020

Eikenprocessierupsen: voorkomen en bestrijden

Nest van een eikenprocessierupsOpgepast met honden: de eikenprocessierups is weer actief! En dit jaar vinden we ze niet alleen op hoge hoogte in eiken, ook laag bij de grond vormen ze nu een groot gevaar voor honden en kinderen. Heel wat eikenprocessierupsen overwinteren steeds vaker ondergronds en komen rond juni terug uit de grond. Om zich te beschermen bouwen ze hun nest laag bij de grond op boomstammen of struikgewassen waar honden tijdens het wandelen makkelijk aan kunnen. Een lik met de tong kan fataal zijn. Wees dus alert tijdens de volgende wandeling!

De eikenprocessierups komt oorspronkelijk uit Midden en Zuid-Europa. De rups (vlinder) heeft zich, vermoedelijk onder invloed van klimaatsverandering, ook in ons land weten te vestigen. Droge winters zorgen voor gemakkelijkere overwintering van de eitjes en de droge, warme zomers stimuleren de ontwikkeling van de rupsen. Sinds enkele jaren ontwikkelen de rupsen zich in Nederland en Vlaanderen zich regelmatig in zulke grote hoeveelheden dat van een plaag kan worden gesproken. Kaal gevreten eikenbomen en ernstige jeukhinder bij spelende kinderen of omwonenden zijn de meest bekende gevolgen.

Om zich te verschuilen maakt de eikenprocessierups een spinselnest waar hij in groep leeft tot na het popstadium. Deze nesten komen voornamelijk voor in solitaire inheemse eiken, eikenbossen en andere plaatsen waar eiken aanwezig zijn. Enkel wanneer de zomereik compleet is kaalgevreten, zal de rups opzoek gaan naar uitheemse eiken. Bij hevig stormweer en wind kan het gebeuren dat de rupsen uit de bomen waaien en terechtkomen op andere planten of struiken waar ze hun nieuwe schuilplaats zullen maken.

Hoe herken je de processierups (vlinder)?

De jonge, kleine rupsen zijn oranje als ze vanaf eind april uit hun overwinterde eitjes komen. Na de derde vervelling krijgen de rupsen de donkere brandharen op de rug, waardoor ze er grijsgrauw uitzien met lichtgekleurde zijden. De volgroeide rupsen zijn tot 3,5 cm lang. De rupsen vervellen tot zes keer vooraleer zich in een cocon te gaan verpoppen. Na het verpoppen verschijnen dan de eikenprocessierupsvlinders. Dat zijn onopvallende grijze nachtvlinders die op hun beurt op het einde van de zomer eitjes leggen in de toppen van eiken.

Groep eikenprocessierupsen

De eikenprocessierupsen leven in groepen bij elkaar en maken op de stammen of dikkere takken grote nesten. Meestal bevinden deze rupsennesten zich dan aan de zonnige zuidkant van de eikenbomen. De nesten bestaan uit dichte spinsels van vervellingshuidjes, met brandharen en hun uitwerpselen. Vanuit hun nest gaan de rupsen ’s nachts in rijen achter elkaar of 'in processie' op zoek naar voedsel: de eikenbladeren. Soms met bijna kaalgevreten eikenbomen tot gevolg.

De processierupsen hebben een grijsgrauwe kleur met lichtgekleurde zijden en zijn herkenbaar aan hun lange haren. Vanaf mei, juni en juli worden de rupsen waargenomen. Vaak worden ze pas opgemerkt, als ze de bomen gedeeltelijk kaal hebben gevreten. Eikenbomen (vooral inlandse, soms ook Amerikaanse eiken) genieten hun voorkeur. Bij gebrek aan voedsel nemen ze ook genoegen met de bladeren van andere boomsoorten zoals de beuk en de berk. De rups verdwijnt met de verpopping. Vanaf dit ogenblik is het gevaar geweken. De volwassen nachtvlinder is onopvallend grijs. Hij verschijnt vanaf eind juli en kan tot eind augustus voorkomen.

Welke problemen veroorzaken de rupsen?

EikenprocessierupsenDe brandharen van de rups vormen voor de mens een gevaar voor de gezondheid. De brandhaartjes zijn niet met het blote oog waarneembaar en zijn 0,2 tot 0,3 millimeter lang. Een volgroeide rups ontwikkelt ongeveer 700.000 kleine brandhaartjes. Deze haartjes worden bij ongewenste aanraking als afweermiddel gelost of komen vrij bij hevige wind en trillingen en raken zo verspreid in de lucht.

Contact met de huid
Na huidcontact met de brandharen ontstaat er binnen de 8 uur een rode pijnlijke huiduitslag met hevige jeuk. Deze kenmerkt zich door bultjes, pukkeltjes of met vochtgevulde blaasjes die kunnen gaan ontsteken. Vaak ontstaan deze reacties op de onbedekte huid, maar door versleping of open wrijven van bijvoorbeeld zweet kan dit ook plaatsvinden op de bedekte huid.

Contact met de ogen
Als er brandharen in de ogen terechtkomen, kunnen zij binnen 1 tot 4 uur een heftige reactie geven van het oogbindvlies en/of hoornvlies met zwelling, roodheid en jeuk en in sommige gevallen met ontstekingen. Na inademing kunnen de haartjes ook irritatie of ontsteking geven van het slijmvlies van de bovenste luchtwegen (neus, keel en bovenste gedeelte luchtpijp). De klachten lijken op een neusverkoudheid.

Contact luchtwegen
Tevens kunnen mensen ook klagen over pijn in de keel en eventuele slikstoornissen, in sommige gevallen is er sprake van kortademigheid. Daarnaast kunnen er zich algemene klachten voordoen, zoals braken, duizeligheid, koorts...

Irritatie bij dieren
Ook dieren, met name honden, kunnen last hebben van de brandharen van de rups. Honden lopen voornamelijk risico wanneer ze in wegbermen aan nesten snuffelen of likken. Voor koeien en paarden is het belangrijk dat contact met spinselnesten voorkomen wordt. Paarden lijken gevoeliger voor de eikenprocessierups dan andere dieren. Ondanks het voorkomen van nesten, kunnen klachten nog steeds optreden wanneer het vee graast onder aangetaste bomen of als het gras of hooi afkomstig is uit de directe nabijheid van aangetaste eiken

Grote groepen processierupsen kunnen eikenbomen volledig kaal eten. Toch ondervinden gezonde bomen weinig hinder van een eenmalig bladverlies. Meestal krijgen de eikenbomen nog dezelfde zomer of het volgende jaar opnieuw bladeren omdat de rupsen de bladknoppen niet opeten. Wie ooit in aanraking kwam met de processierups, zal zich waarschijnlijk de hevige jeukhinder nog wel herinneren. De lange haren, die de rupsen bij verstoring loslaten, kunnen bovendien in het lichaam tot ernstige ontstekingen of astmatische reacties leiden! Ze bevatten immers mierenzuur en zijn voorzien van een weerhaakje. 

Preventie en bestrijding

Tracht een tweede contact te vermijden voor personen die reeds in aanraking kwamen met de eikenprocessierups. Elk nieuw contact zorgt ervoor dat de reacties heviger kunnen worden. Draag indien nodig bij werkzaamheden in geteisterde gebieden beschermende kledij zoals rubberen handschoenen en laarzen, en bedek het gezicht met een stofmakser en ) -bril. 

Probeer in geen geval de eikenprocessierups zelf te bestrijden. Bij gebruik van insecticiden of andere werende hulpmiddelen, laten de rupsen hun haren los en wordt het probleem groter. De brandhaartjes kunnen nog jaren na het lossen voor irritatie zorgen. Neem contact op met gespecialiseerde diensten of de gemeente, liefst zo vroeg mogelijk in het seizoen en vermijd elk contact.  

#1051

Auteur: Melissa
Tuin- en landschapsarchitecte