Geprint vanhttps://www.tuinadvies.nl/artikels/azadirachta_indica_neemboom_wonderboom

menu
Tuinadvies

https://www.tuinadvies.nl   /    zaterdag 28 november 2020

Wonderboom / neemboom - Azadirachta indica of Antelaea azadirachta

Wonderboom / neemboom -  Azadirachta indica of Antelaea azadirachta

  • Neem tree (Engels)
  • Niembaum (Duits)
  • Nim (Hindi)

Meliaceae – mahoniefamilie

In tropische gebieden met sprinkhanenplagen wordt alles kaal gevreten, behalve de neembomen. De Duitse onderzoeker Heinrich Schmutterer heeft dit fenomeen als eerste wetenschapper geconstateerd en beschreven, toen hij tijdens zijn verblijf in Soedan een sprinkhanenzwerm observeerde. Neem is een grote, tropische boom, inheems in India, Zuidoost-Azië en West-Afrika. Sinds duizenden jaren kenden de bewoners van deze streken de genezende kracht van deze boom en gebruikten deze als hun ‘dorpsapotheek’. Het wordt tijd dat we in Nederland en België meer over deze bijzondere boom te weten komen.

neemzaden

Plantkenmerken van de wonderboom

In een droog en heet klimaat groeien neembomen extreem snel. Hun aromatische geur lokt verschillende insecten aan, b.v. bijen. De honing die zij produceren, is slechts in India verkrijgbaar en van een bijzondere, geurige en voedzame kwaliteit. De neemboom is een tropische boom met een brede kruin. Hij lijkt enigszins op een es en kan 30 m hoog worden. Na 3 tot 5 jaar verschijnen de eerste bloemen die een beetje op die van onze seringen lijken, maar sierlijker zijn.

De vruchten, die net als de bladeren aan korte stelen hangen, zijn net langwerpige olijven. In het begin zijn zij groen en hard, in rijpe toestand geelachtig en zacht.

De boom kan 200 jaar oud worden.

neemboomtakken

Naamgeving Azadirachta

Het woord neem komt uit het Sanskriet (oorsprong van alle Indo-Europese talen)en betekent heilbrenger en genezer van ziekte. Reeds 3500 jaar geleden werd de neemboom in religieuze geschriften als zodanig beschreven.

De botanische naam azadirachta is afgeleid van het Perzische woord azad-darakth wat zoveel als vrijegevige boom betekent.

In Ghana werd de neemboom  door Sir Frederick Gordon Guggisberg (1869-1930) ingevoerd.  Men noemt hem daar meestal King, de vroegere naam van de gouverneur.

In Mali spreekt men over de Goo-Gay, een verbastering van de naam Guggisberg.

Verspreiding van de Azadirachta

Op dit moment groeien in India, Zuidoost-Azië en West-Afrika ca. 18 miljoen neembomen. In Niger, Nigeria, Ghana en Soedan vindt men de schaduwgevende neembomen ook in steden en parken. De neemboom groeit in tropische en subtropische gebieden in droge, maar ook in regenrijke regio's. In het wild vindt men hem vooral in de Indiase droge bossen. Hij wordt ook gecultiveerd en als schaduwgevende straatboom geplant.

Ghana was het eerste Afrikaanse land, waar de neemboom ingevoerd werd. In Mali worden veel bomen op 2 m teruggesnoeid om voedsel te bieden aan runderen en geiten.

In Niger werden  m.b.v. een Amerikaanse CARE-organisatie neembomenn als windkering geplant. !987  bestonden al 560 dubbele rijen neembomen die meer dan 3000 ha akkerland tegen erosie beschermd hebben. 

Senegal heeft intussen de meeste neembomen. Zij groeien in steden en dorpen. Hij geeft schaduw en ook stookhout.

In USA heeft men neembomen in Florida en Arizona geplant. op Haiti wordt op grote schaal neembomen geplant  in het kader van herbebossing. Van hieruit worden al neemzaden geëxporteerd. Neembomen groeiden al in de 19e eeuw op de Caribische eilanden en delen van Zuid-Amerika.  Indiase contractarbeiders hadden zaden uit hun thuisland meegenomen.

Gebruik van de neemboom
Traditioneel passen de mensen in tropische landen bij allerlei klachten delen van de neemboom toe: bladeren, bloemen, vruchten, schors. Zij kauwen op takjes en bladeren om hun tanden en tandvlees gezond te houden; bij huidproblemen smeren zij zich in met het sap van bladeren; neemthee wordt gedronken bij maagklachten of gebruikt als tonic. Zij leggen neembladeren in hun bedden en boeken, graanschoven, keukenkasten en wc’s om er ongewenste diertjes uit te weren. Producten van de neemboom kunnen pijnen, koortsen, infecties en andere ziektes verlichten en genezen.

Uit wetenschappelijke laboratoriumtests is gebleken dat deze volksmedicijn inderdaad tegen virussen, schimmels en bacteriën werkt, maar vooral ook als bestrijdingsmiddel tegen schadelijkje insecten op planten. In Mali (Afrika) werd poeder van de neemzaden met groot succes ingezet in broedgebieden van de meest gevaarlijke malariamug (Anopheles gambiae). Het aantal muggen werd meer dan gehalveerd. In elk dorp in Afrika worden nu neembomen aangeplant; trouwens ook in de Caribische gebieden, Zuid-Amerika en Zuidoost-Azië.

Opvallend is dat de werkzame stof azadirachtine geen nadelig effect op vogels en zoogdieren heeft.

Het hout lijkt op dat van de mahonieboom.

Overal daar waar neembomen groeien, worden de zaden verzameld om er olie van te winnen. Deze olie wordt ingezet tegen schadelijke insecten bij tarwe, gerst, tomaten, rijst, appelbomen, rododendron, katoen en chrysanten.

Wanneer men de bodem van rijst - en rietsuikervelden met neembladeren bemest, vermindert men daarmee het aantal schadelijke insecten, schimmels en bacteriën. Overal in de wereld heeft men dit geconstateerd. Niet voor niets spreekt men over de neem als de wonderboom. Intussen hebben in verschillende delen van de aarde neemconferenties plaats gevonden. Langzamerhand wordt erkend dat neemproducten een serieus alternatief ten opzichte van synthetische bestrijdingsmiddelen is. Deze bevatten vaak giftige chloorverbindingen, terwijl neemproducten bestaan uit kool - water- en zuurstof. Deze kunnen in de natuur gemakkelijk afgebroken worden.

neemboomzaden

Neemkoek is datgene wat overblijft wanneer de olie uit de zaden geperst is. Het is een uitstekende meststof. Er blijken meer voedingsstoffen voor planten in te zitten dan in onze bekende stalmest. Neemkoek stimuleert de vermeerdering van pieren, doodt schadelijke bacteriën en houdt stikstof in de bodem vast, allemaal ideale voorwaarden voor het goede gedijen van planten. Pieren zorgen ervoor dat de bodem los en doorlatend blijft waardoor de wortels de voedingsstoffen en het water beter kunnen opnemen. Neemkoek reduceert de vorming van nitraat. Uit onderzoekingen blijkt dat de menging van stalmest en neemkoek de ideale meststof is. Daar waar deze combinatie toegepast werd, verdubbelde de oogst.

Het is belangrijk te weten dat neem slechts zuigende en bijtende insecten waar planten last van hebben, afweert. Voor nuttige insecten zoals sommige wespensoorten, bijen, hommels en vlinders is hij ongevaarlijk.

neemboombladeren

In de ayurvedische geneeskunde spelen neemproducten een belangrijke rol. Zij adviseert om aan het einde van de winter 15 dagen lang neemboombladeren te eten om een heel jaar lang geen last van ziektes te hebben.

Extracten van neemzaden en -bladeren worden ook in de cosmetica-industrie gebruikt: voor haarverzorgingsproducten (vol en glanzend haar), huid - en nagelverzorgingsmiddelen. Neemolie werkt goed bij nagelbedontstekingen. Ook in tandpasta’s worden neemstoffen verwerkt.

Gebruik van de neemboom bij religieuze ceremoniën
In vele streken van India eet men op nieuwjaarsdag snoepgoed waar neembladeren aan toegevoegd zijn. Hiermee  wordt gesymboliseerd dat zowel het zoete als ook het bittere in het leven verdragen moet worden.

Tijdens het feest Nandarvo wordt het sap van de neemboom aan de goden, later aan dieren en mensen geofferd.

In een aantal streken van India kauwt men neembladeren om ze later uit te spugen, ten teken  dat men alle zorgen van zich af gooit.

Hindoes baden op nieuwjaarsdag in een aftreksel van neembladeren om lichaam en ziel te reinigen.

Bestrijding van de mineermot op paardekastanjes
In Zwitserland heeft men de laatste jaren met succes geëxperimenteerd met het bestrijden van de mineermot ( cameraria ohridella) op kastanjebomen. Hierbij werd een neemproduct ingezet. Het is merkwaardig dat dit in Nederland en België nauwelijks bekend is want ook hier hebben onze kastanjebomen veel last van dit insect die met zijn larven de bomen al in juli en augustus de bruine herfstkleur bezorgt.

#1535

Auteur: Brigit Kahlert
www.stemderbomen.nl